२०७१ असोज ४ गते शुक्रवार (पढ्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्)

विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

रौतहटमा दुई राउन्ड गोली चल्यो

प्रस, गरुडा, ३ असोज/
    युवतीको विषयलाई लिएर स्थानीय र प्रहरीबीच झडप भएको छ । स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले दुई राउन्ड हवाई फायरसमेत गरेको छ ।
    रौतहटको बरियारपुर गाविसकी एक युवतीलाई गत भदौ ३१ गते जबरजस्ती करणी गर्न खोज्दा स्थानीय एक युवकसित भएको घम्साघम्सीमा युवती घाइते भई वीरगंज उपचारको लागि गएको र उपचारबाट फर्केर आएपछि युवतीकी आमाले प्रहरी चौकी बरियारपुरमा किटानी जाहेरी दिएपछि युवकलाई पक्राउ गरिएको थियो ।
    पक्राउ परेको युवक बरियारपुर–५ का २१ वर्षीय रैजु साह निर्दोष रहेको भन्दै स्थानीयले टायर बालेर प्रदर्शन गरेका थिए । स्थानीय केही मानिसहरूले प्रहरीमाथि आक्रमण गर्न खोजेको भन्दै स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन दुई राउन्ड हवाई फायर गरिएको इलाका प्रहरी कार्यालय गरुडाका प्रहरी निरीक्षक प्रतीत सिंह राठौरले जानकारी गराएका छन् ।
    किटानी जाहेरीको आधारमा नियन्त्रणमा लिइएको युवकमाथि अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीको भनाइ छ । गोली चलेपछि स्थिति नियन्त्रणमा आएको छ । घटनास्थलमा सशस्त्र प्रहरी पनि परिचालन गरिएको थियो ।
विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

मुसलधारे वर्षाले वीरगंज–रक्सौल डुबानमा

प्रस, वीरगंज, ३ असोज/
    आज साँझ परेको मुसलधारे वर्षाले वीरगंज डुबानमा परेको छ । साँझ साढे चार बजेदेखि परेको मुसलधारे पानीको कारण क्षणभरमा वीरगंजको थुप्रै स्थान डुबानमा परेको थियो ।
    सामान्य पानी पर्दासमेत डुबानमा पर्ने आदर्शनगरको कैलाश चोक क्षेत्र, पानीटड्ढी क्षेत्रका साथै रानीघाट, श्रीपुर, गहवा, रामटोल, बसपार्क क्षेत्र, छपकैयालगायतका स्थानहरू डुबानमा परेका थिए ।
    बितेको तीन दिनदेखि बढेको उखरमाउलो गर्मीबाट भने मुसलधारे पानीको कारण शहरवासीले राहत पाएको महसुस गरेका छन् । आजको पानी वीरगंजमा भन्दा सीमापारी रक्सौलमा कम परेको थियो । रक्सौलको मेनरोड डुबानमा परेको थियो भने आसपासका क्षेत्र हिलाम्य भएकोले आवागमनमा समस्या भएको छ । रक्सौल कस्टम क्षेत्रमा बाटो चिप्लो भएको कारण रिक्सा, टाँगासमेत चल्न समस्या भएको छ ।
विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

पित्तथैलीको पत्थरी र आयुर्वेद उपचार

- डा. रमेश मिश्र
    असन्तुलित खानपान र रहनसहनले व्यक्तिलाई धेरै रोग लाग्दछ, तीमध्ये पित्तथैलीको पत्थरी पनि एक हो । आधुनिक चिकित्सा विज्ञानमा पित्तथैलीको पत्थरीलाई ‘गल ब्लडर स्टोन’ भनिन्छ । आयुर्वेदमा यसलाई पिताश्मरी भनिन्छ । यो जनावरहरूमा पनि हुन्छ । जस्तै गाईको पित्तथैलीमा भएको पत्थरीलाई गोरोचन भनिन्छ ।
    पित्तको पत्थरी पित्तथैलीमा हुन्छ, जुन एउटा सानो थैली हो, यो कलेजोमा रहन्छ । पित्तथैलीमा पाचनक्रियामा काम नलाग्ने पित्त जम्मा हुन्छ र जब सानो आन्द्रामा खाना पुग्छ त्यसमा पित्त गएर मिसिन्छ । पित्त एउटा तरल पदार्थ हो, जुन कलेजोमा बन्छ र यसमा कोलेस्ट्रोल, बिलिरुबिनको साथसाथै थुप्रै पदार्थहरू रहन्छन् । पित्तको पत्थरी एउटा ठोस पदार्थ हो, जुन ढु·ाजस्तो हुन्छ । यसको निर्माण मुख्यत: कोलेस्ट्रोल र पित्तका कणहरूबाट हुन्छ । बिस्तारै–बिस्तारै जम्मा हुँदा कडा ढु·ाजस्तो हुन्छ, जसलाई पत्थरी भनिन्छ ।
    पित्तको पत्थरी जुन कोलेस्ट्रोलबाट बन्छ, सामान्यत: पहेंलो हरियो र·को हुन्छ र ८० प्रतिशत व्यक्तिमा हुने पित्तको पत्थरी यसैबाट बन्छ । यसलाई कोलेस्ट्रोल पत्थरी भनिन्छ ।
    पित्तको पत्थरी जुन बिलिरुबिनबाट बन्दछ, त्यसलाई पिगमेन्ट स्टोन भनिन्छ । पित्तथैलीमा पत्थरी बन्नुका धेरै कारणहरू छन् । वंशानुगत, वजन बढ्नु–घट्नु, पित्तथैली शिथिल हुनु र खानपान ।
    शरीरमा कोलेस्ट्रोल बढ्नु र त्यसको निकास पित्तथैलीबाट राम्रोसँग नहुनुले पनि कोलेस्ट्रोल पत्थरी हुन्छ । त्यस्तै कलेजोमा सिरोसिस भएमा पिगमेन्ट पत्थरी बन्दछ । पुरुषभन्दा महिलालाई बढी पित्तथैलीको पत्थरी हुन्छ । कोलेस्ट्रोलको औषधि खाने व्यक्तिमा पित्तथैलीको पत्थरी हुने सम्भावना बढी हुन्छ । चाँडै वजन घटेमा पित्तथैलीको पत्थरी हुने सम्भावना रहन्छ ।
    पित्तथैलीमा पत्थरी बनेको धेरै व्यक्तिलाई थाहा हुँदैन । किनकि सामान्य अवस्थामा यससम्बन्धी कुनै लक्षण नै देखा पर्दैन । जब कसैलाई पेटसम्बन्धी रोग लाग्छ र जाँच पडतालको क्रममा अल्ट्रासाउन्ड, भिडियो एक्सरे गरिन्छ, त्यस बेला पित्तथैलीमा पत्थरी देखिन्छ । तर जब लक्षण देखा पर्छ जस्तै माथिल्लो पेट र पिठियुँ दुख्ने, बान्ता हुने
जस्तो हुनु, बान्ता हुनुको साथै पाचन संस्थानमा समस्याहरू जस्तै पेट सुन्निनु, छाती पोल्नु, बढी ग्यासले पेट भारी हुनुले पित्तथैलीमा पत्थरी भएको पुष्टि गर्छ ।
    पित्तथैलीको पत्थरीको उपचार मुख्यत: आधुनिक चिकित्सा पद्धतिमा शल्यक्रिया नै हो तर आयुर्वेदमा
सामान्य अवस्थाबाट आयुर्वेदिक औषधि र जडीबुटीको प्रयोगबाट उपचार गरी पित्तथैलीको पत्थरीलाई निकाल्न सकिन्छ । यसमा अलि समय लाग्छ र रोगीले पथ्य परहेजमा बस्नुपर्छ ।
विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

सर्वेन्द्र समाज र सम्मान

– राजु श्रेष्ठ
    करिब २० महिनाअघि शान्ति सुरक्षाको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी बोकी नारायणी अञ्चलमा आएका प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक सर्वेन्द्र खनाल यति बेला नागरिक सम्मान बटुल्न निकै व्यस्त छन् ।
    नेपाल प्रहरीको मूल नारा ‘सत्य, सेवा, सुरक्षरणम्’लाई आफ्नो प्रमुख कार्यभार बनाइ काम गरेकै कारण यति बेला प्रवउ खनालको सबै क्षेत्रबाट भव्य नागरिक सम्मान भइरहेको छ । वीरगंजका उद्योगी–व्यापारी, बुद्धिजीवी, नागरिक समाज, सञ्चारकर्मीलगायत विभिन्न सङ्घसंस्था उनको सम्मानमा जुटेका छन् । अहिले प्रत्येक दिन करिब एक दर्जन सङ्घसंस्थाले उनलाई नागरिक सम्मान गरिरहेका छन् ।
    प्रवउ खनाल २०६९ माघ ९ गते नारायणी अञ्चलमा सरुवा भई आएका थिए । कुरा धेरै नगर्ने र ठूला ठूला प्रतिबद्धता नगरी, फरक ढ·बाट काम गर्नु नै खनालको विशेषता हो । उनले नारायणीमा सरुवा भई आएदेखि शान्ति सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राखे । सो क्रममा उनी नेपालको मात्र नभई भारतीय मोस्ट वान्टेड सूचीमा रहेका कुख्यात अपराधीलाई राजधानी काठमाडौंबाट पक्राउ गरी चर्चामा आएका थिए । उनको यस साहसिक कार्यले प्रहरी स·ठनको गरिमा नेपालमा मात्र नभई भारतमा समेत बढाएको थियो । उनले भूमिगत समूहको नाममा भारतको सीमावर्ती शहरमा बसी आपराधिक गतिविधि सञ्चालन गर्नेलाई भारतीय प्रहरीको सहयोगमा भारतमैं पुगी पक्राउ गरेका थिए । काठमाडौंका सञ्चारउद्यमी जमीम शाहदेखि जीतपुरका व्यापारी अफताब आलमको हत्या गर्ने कुख्यात हत्यारालाई पक्राउ गर्ने कामसमेत उनकै कार्यकालमा सफल भएको थियो । खनालको काम गर्ने शैली अन्य प्रहरी अधिकृतभन्दा बिल्कुलै फरक छ । उनी चर्चाको लागि होइन, परिणामको लागि काम गर्छन् । उनकै कुशल नेतृत्वको कारण छोटै समयमा पर्सा, बारा, रौतहट, चितवन र मकवानपुर जिल्लाभित्र हुने आपराधिक गतिविधिमा निकै कमी आएको थियो ।
    त्यसपछि उनले सामाजिक विकृति निर्मूल पार्ने अभियान अगाडि बढाएका थिए । शुरूमा उनलाई केही अप्ठ्यारो भएपनि दृढ सड्ढल्प र निरन्तर प्रयासले सबैको सहयोग र साथ पाए । तराईमा अझै पनि बालविवाह र दहेज प्रथा सामाजिक विकृतिको रूपमा मौलाइरहेको छ, यो विकृतिको नाममा बर्सेनि करोडौं रुपियाँको व्यापार हुने गर्छ । तापनि सुधार परिणाममुखी हुन सकेको थिएन । तर खनाल बजेट, घटना र उजुरी कुरेर बसेनन्, यस्ता घटना हुने सम्भावित स्थानमैं पुगी जनचेतना फैलाउने कामलाई अघि बढाए र उनको यो प्रयास केही हदसम्म सफल पनि रहयो ।
    पहिले–पहिले प्रहरीले घटना र उजुरीको आधारमा कारबाई अगाडि बढाउँथ्यो । खनाल चाहिं घटना, दुर्घटना र उजुरी कुर्नुभन्दा घटना हुनै नदिने वातावरण तयार गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता बोकेर काम गर्थे । त्यसैले होला उनको यस अभियानमा स्थानीय प्रशासन, एनजीओ, आईएनजीओ, नागरिक समाज र सञ्चारकर्मीहरू सबैले निस्स्वार्थ सहयोग गरेका थिए । सबैको सहयोगमा गाउँगाउँमा पुगी सामाजिक विकृतिबारे चेतनामूलक कार्यक्रम र नाटक सञ्चालन गरे । यस प्रयासपछि अभिभावकमा मात्र नभई बालबालिकाहरूमा समेत सामाजिक चेतना आउन थाल्यो । जसैजसै उनको अभियान सफल हुँदै गयो, उनी समाजमा परिवर्तनका अभियन्ता बन्दै गए । यति बेला अभियानले ल्याएको परिवर्तन पर्सा जिल्लालगायत बारा र रौटहतमा समेत सर्वत्र देखा पर्न थालेको छ ।
    प्रवउ सर्वेन्द्र खनाल अञ्चल प्रहरी कार्यालय नारायणीको जिम्मेवारी बोकेर आउने ४२ औं प्रमुख हुन् । आजसम्म अञ्चल प्रहरी कार्यालयलाई केन्द्रीय सा·ठनिक नीति निर्देशनलाई जिल्लाको तहसम्म पुर्‍याउने निकायको रूपमा मात्र हेरिन्थ्यो । तर खनालको कार्यशैलीले अञ्चल प्रहरी कार्यालयको परिचयलाई परिवर्तन गरेको छ । यस कार्यालयले शान्ति सुरक्षाका साथै समाज परिवर्तनको काममा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ भन्ने कुरालाई आधारसहित पुष्टि पनि गरेको छ ।
    सामान्यतया हामीले हेर्दा सधैं चुपचाप देखिने, कसैसँग धेरै नबोल्ने प्रवउ खनाल आफ्नो पेशा र सामाजिक दायित्वप्रति सधैं सजग र चनाखो थिए । अपराध र समाज परिवर्तनको अभियान नै उनको उद्देश्य थियो । यति बेला उनले फेरि राम्रो वीरगंज बनाउने मुद्दा अगाडि सारेका छन् । उनको यस अभियानलाई पनि समाजका सबै वर्गले साथ दिएको छ ।
    एकाबिहानै प्रहरी जवान पोशाकसहित हातमा कुचो र कोदालो बोकी सडक र नाला सफाइ गर्दै हिंड्न थालेपछि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी मात्रै नभई नागरिक समाज, उद्योगी–व्यापारी, विद्यार्थी र बुद्धिजीवीहरूसमेत सडक र नाला सफाइ अभियानमा अघि बढेका छन् । अन्त्यमा आएर खनालले माईस्थान मन्दिरअगाडि रहेको खाली जग्गामा पार्क बनाउने अभियान चलाए । उनको यो प्रयास पनि सफल रहयो र अहिले सो स्थानमा धमाधम पार्क निर्माण भइरहेको छ ।
    ठूलो बजेट र साधन स्रोत भएमात्र विकास र परिवर्तन गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा खनालले झूटो साबित गरिदिएका छन् । हल्ला र सल्लाहले मात्र समाजको विकास र परिवर्तन हुँदैन, परिवर्तनको लागि इमानदार भई काम गर्न सक्नुपर्छ, जसमा प्रवउ खनाल खरो उत्रेका छन् । त्यसैले प्रवउ खनाललाई सबैले हृदयबाट सम्मान गरिरहेका छन् । प्राप्त जानकारी अनुसार अहिलेसम्म उनलाई ४५ वटा संस्थाले सम्मान गरिसकेको छ ।
    हामी सामाजिक काम गर्नेलाई सम्मान गर्नुपर्छ भनेर त जानेका छौं तर आपैंmले समाजको लागि काम गर्नुपर्छ भन्ने बुझेका छैनौं । खनालले हामीलाई समाजसँग जुडिएर काम गर्न सक्यौं भने सम्मान पाउन सकिन्छ भनेर सिखाएका छन् । उनले समाज परिवर्तनको लागि सरकार र प्रशासनको मुख ताक्ने होइन, हामी आपैंmले आफ्नोतर्फबाट पहिलो प्रयास गर्नुपर्छ भनेर पनि सिकाएका छन् ।
    यदि हामीले प्रवउ खनालको साँचो अर्थमा सम्मान गर्न खोजेका हौं भने उनको उपस्थितिमा उनको गुणगान गरेर होइन, उनको अनुपस्थितिमा उनले पहिल्याएका बाटोमा इमानदारीपूर्वक लाग्न सक्यौं भने मात्र उनको सच्चा र उच्च सम्मान गरेको ठहर्नेछ ।
विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

ज्ञान र विवेकलाई सँगसँगै लैजाऊ

- सञ्जय साह ‘मित्र’
ज्ञान र विवेक भिन्न नदेखिन सक्छ सामान्यतयास तर दुवैमा भिन्नता त्यतिखेर देखिन्छल जब दुवैको प्रयोग हुन्छ । समाजमा के देखिन्छ भने एउटै कुरालाई विभिन्न तरिकाले लागू गरिएको हुन्छ । एउटा कुरालाई विभिन्न किसिमले बुझ्न पनि सकेको हुन्छ मानिस । हरेक मानिसको आफ्नो क्षमता र दक्षता फरकफरक हुन्छ । फेरि यहाँ क्षमता र दक्षताको प्रस· पनि जोडियो । मानिसमा हुने अनेक क्षमताको कतिले दक्षतापूर्वक प्रयोग गर्छन् भने कतिले प्रयोग गर्न सक्दैनन् । क्षमताको सही समय र स्थानमा प्रयोग गर्नु दक्षता मान्न सकिन्छ भने आफूभित्र खेर जाने क्षमतालाई दक्षता मान्न सकिन्न । दक्षताले क्षमता जन्माउन सक्छ र क्षमताले दक्षतालाई जन्म दिन्छ ।
    अहिलेको युगमा कोही पनि अविवेकी छैन । सबैले आफ्नो विवेक प्रयोग गरिरहेको हुन्छ । विवेकको उच्चतम उपयोगको प्रतिफल समाज अगाडि बढिरहेको छ । विवेकले समाजलाई अगाडि बढाइरहेको छ भन्नेहरू समाजमा पर्याप्त छन् । सामान्यरूपमा हेर्दा यो तर्क सत्य लाग्न सक्छ । सत्यजस्तो लाग्ने तर्कको विश्लेषण आवश्यक छ । सत्यलाई तथ्यले छोपेको अनुभूति हुन्छ यस किसिमको तर्कमा । तथ्यमाथि सत्यको लेपन लगाएर सामान्यीकरण गरेपछि सत्यजस्तो लाग्ने भ्रम उत्पन्न हुने वातावरण बन्दो रहेछ । जब भ्रमले मौलाउने मौका पाउँछ, सत्यजस्तो लाग्ने हाँगा जन्मिन शुरु हुन्छ । जब हाँगामा रमाउन सजिलो हुन्छ भने कोही किन जरामा पुग्ने प्रयास गरोस् ? सत्य हाँगा हुन सक्दैन, हाँगाभन्दा मूल कान्ड सत्य हो र मूल कान्डको असली सत्य जरा हो । हाँगा त प्रत्यारोपण गरिएको पनि हुन सक्छ ।
    विवेकपूर्ण कार्य गरेको भ्रम छर्नेहरूले पहिले ज्ञान कि विवेक भन्ने कुरा बताउन चाहँदैनन् । विवेकले ज्ञान जन्माउने हो कि ज्ञानले विवेक जन्माउने हो भन्ने कुरालाई अलिकति पनि महत्त्व नदिने हुनाले नै जुनसुकै कार्यलाई पनि विवेकले गरेको वा विवेकपूर्ण कार्य भएको बताइदिने गर्दछन् । वास्तवमा ज्ञानको पनि विवेकपूर्ण प्रयोग हुन्छ । ज्ञानलाई स्वार्थपूर्ण प्रयोग गर्ने हो कि विवेकपूर्ण भन्ने आधारमा हेर्नु न्यायोचित
हुन्छ र विवेकसङ्गत हुन्छ । यहींनेर पनि ज्ञानको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ भन्ने वाक्यमा ज्ञान र विवेकको भिन्नता स्पष्ट हुन खोजेको देखिन्छ ।
    एउटा सुगालाई कतिपय कुरा अनुकरण गराउन सकिन्छ । सुगाले ‘राम राम कहो’ भन्न सक्छ । यसको अर्थ बुझ्न सक्दैन । व्याधाले जाल थाप्छ र त्यसमा जानुहुँदैन, समातिइन्छ पनि भन्न सक्छ तर अर्थ थाहा नहुनाले ऊ जालमा पर्न सक्छ । सुगाले जस्तै शब्दको अनुकरण गर्ने ज्ञानीहरूको सङ्ख्या हामीकहाँ कम छैन । राजनैतिक धरातल र सामाजिक पृष्ठभूमिमा यसलाई हेर्दा हामीकहाँ ज्ञानीहरूको कमी छैन । सबैले आफूलाई ज्ञानी नै भन्ने गरेको   पाइन्छ । सुगाले जस्तै तर्क दिन पनि कोही पछाडि परेको देखिन्न । जो आफूलाई ज्ञानी भन्दछ उसले आफूलाई विवेकी भनिरहेको पनि पाइन्छ र विवेकमाथि भ्रमको तुँवालो छरेर विवेकलाई धूमिल पारिरहेको हुन्छ ।
    हो, ज्ञानी हुनु र अझ विवेकी हुनु निकै राम्रो हो । ज्ञानको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्नु झनै राम्रो हो । तर ज्ञान हुने ज्ञानीहरूले विवेकले काम गरिरहेको जुन रूपमा भनिरहेको वा देखाएर प्रमाणित गर्ने प्रयत्न गरिरहेको वर्तमानको अवस्था छ यसले ज्ञानलाई पछाडि धकेल्ने हो कि भन्ने आशड्ढा जन्माएको छ । जस्तोसुकै तर्कलाई विवेक भनिदिने र ज्ञानको तहभन्दा माथि उठेको प्रमाणित गरिदिने हो भने ज्ञान र विवेकको भिन्नता नै हट्न सक्छ । तर्क पनि विवेकले गर्न सकिने हो तर तर्कका लागि तर्क विवेकभन्दा ज्ञान हो । तर्कलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्ने कला ज्ञान हुन सक्छ र ज्ञानको प्रयोग पनि ज्ञान हुन सक्छ तर जहाँ ज्ञानलाई जस्ताको तस्तै प्रयोग गर्न सकिन्न त्यहींनेर विवेकको आवश्यकता पर्दछ ।
    हामी कम्प्युटरमा विभिन्न किसिमका ज्ञान भर्न सक्छौं तर विवेक भर्न सक्दैनौं । कुनै यन्त्र मानवमा आफ्नो अगाडि आउने जेसुकैलाई काट्ने हतियार र ज्ञान भरिदियौं भने उसले जेसुकैलाई पनि काट्न सक्छ तर यही ज्ञान र आदेश मानिसलाई दियौं भने उसले मानिसलाई काट्नुअघि हजारचोटि सोच्छ । यन्त्रमानवले काट्छ, त्यो ज्ञान हो, विवेक होइन । मानिसले काट्नुअघि सोच्छ । काट्ने ज्ञान छ भन्दैमा काटिहाल्दैन सोच्छ यही नै विवेक हो । कोही खोलामा पौडी खेल्न सक्छ, त्यो सीप उसको ज्ञान हो । यसले ऊ निर्धक्क खोलामा पस्न सक्छ तर पौडी खेल्न नसक्ने मानिसले खोलामा प्रवेश नै नगर्नु उसको विवेक हो । यस कारण ज्ञानको सिर्जनात्मक उपयोगलाई विवेक मान्नुपर्दछ ।
    अलिकति समाजको दर्शन गरौं, विवेक र ज्ञानको धरातलमा उभिएर । चोरी गर्नुहुँदैन भन्ने ज्ञान हुँदाहुँदै पनि विवेक नपुर्‍याई चोरी गर्छन् कोही । कोही कसैको हत्या गर्छन् । अनेक अन्याय र अत्याचार गर्छन् । एकपटक सजाय पाएर पनि फेरि गरिरहन्छन् । ज्ञान भए पनि, राम्ररी बुझे पनि र अरूलाई बुझाउने क्षमतासमेत राखे पनि ज्ञानलाई थाती राखेर कतिपय विपरीत बाटो हिंडेका हुन्छन् । स्वार्थले गर्दा मानिस ज्ञान हुँदाहुँदै पनि प्रयोग गर्दैन । यसकारण ज्ञान सिद्धान्त हो, ज्ञानलाई जस्ताको तस्तै प्रयोग गर्नु पनि ज्ञान नै हो तर ज्ञानको सिर्जनात्मक प्रयोग, आवश्यकतानुसार प्रयोग चाहिं विवेक हो ।
    ज्ञानलाई आवश्यकता अनुसार प्रयोग गर्ने छुट मानिसलाई मात्र छ । अरू प्राणीमा नहुने यो दुर्लभ गुण मानिसलाई प्राप्त छ । यस कारण के पाउछौं भने गरिब, अनाथ र अपाङ्गलाई सहयोग गर्नुपर्दछ भन्ने ज्ञान सबैलाई हुँदाहुँदै पनि अगाडि सर्नेको सङ्ख्या ज्यादै कम हुन्छ । हजारमा, लाखमा र कहिलेकाहीं त करोडमा यस्ता मानिस निस्कन्छन् जसले ज्ञानलाई विवेक बनाएर प्रयोग गर्दछन् । कतिपयले त ज्ञानको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्ने यस खालका विवेकीलाई नै हेप्ने गरेर आफ्नो बौद्धिकताको दुरुपयोग वा ऋणात्मक प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् । यस किसिमका मानिसलाई ज्ञानी होइन भन्न सकिन्न नि ? किनभने तर्क त ज्ञानवानले गर्न सक्दछ तर विवेकी भनिहाल्न चाहिं अप्ठ्यारो जसकसैलाई पनि हुन्छ ।
    हाम्रा नेताहरू अज्ञानी छैनन् । संविधान र कानुन बनाउने काममा लागेका छन् । नेपाली नागरिकले नेताहरूलाई आफ्नो प्रतिनिधि बनाएर पठाएका छन् । तर उनीहरूलाई झिना–मसिना कुरामा अलमलिइरहेको देख्छौं । त्यति बेला नागरिकमा क्षुब्धताको अनुभूति हुन्छ । क्षुब्धताले असन्तुष्टि बढाउँछ । हामी हाम्रा प्रतिनिधि नेताहरूलाई अज्ञानी भन्न सक्दैनौं । यसरी भन्दा हामीले अपराध गरेको ठहरिन्छ । हाम्रा नेताहरू ज्ञानी नै छन् तर विवेकशील छैनन् । आफ्नो हक र अधिकारबारे नेताहरूलाई सबै कुरो थाहा छ । हक र अधिकारको राम्रोसँग उपयोग पनि भइरहेको पनि देखेका छौं । तर कतिपय ठाउँमा विवेकको प्रयोग हुन नसकेको पाउँछौं । उदाहरणको लागि रातो पासपोर्ट र पिएको विषयलाई लिन सकिन्छ ।
    कूटनैतिक राहदानीजस्तो देशको मर्यादासित गाँसिएको विषयलाई कतिपय सभासद्ले बिक्री गरेको वा भाडामा लगाएको पहिले नै सार्वजनिक भइसकेकै छ । आफ्नो प्रतिष्ठा र देशको पनि मर्यादा भएको ज्ञान सबैलाई हुँदाहुँदै पनि यसको दुरुपयोग गराउन रकम नै लिनुलाई विवेकपूर्ण मान्न सकिन्न । यसैगरी हरेक सभासद्ले एकजना शाखा अधिकृत सरहको योग्यता पुगेकालाई पिए अर्थात स्वकीय सचिव राख्न राज्यले शाखा अधिकृतसरहको तलब र सुविधा उपलब्ध गराएको हुन्छ तर कतिपयले नियुक्त नै नगरी त्यो रकम लिंदा रहेछन् । साथै कतिपयले आफन्त र नातागोतालाई नियुक्त गरेर आफैंले तलब खाँदा रहेछन् तथा कतिपय चाहिं नियुक्त गरेर उसैलाई दिंदा रहेछन् । यहाँनेर तलब र अन्य सुविधा आउँछ भन्ने ज्ञान त भएको देखिन्छ, तर विवेकको प्रयोग नगरी ज्ञानलाई सीमित गरेर आफैंले बुझेको देखिन्छ । यसकारण ज्ञान हुँदैमा विवेक हुन्छ भन्नु भ्रम हो ।
    ज्ञान मानिस मात्रको ठूलो सम्पत्ति भएजस्तै ज्ञानीहरूमध्ये ज्ञानीका लागि विवेक अझ ठूलो सम्पत्ति यस अर्थमा भइदिन्छ कि उसले ज्ञानलाई विवेकपूर्ण प्रयोग गर्दछ । ज्ञान हुँदाहुँदै स्वार्थवश त्यसलाई पन्छाएर तर्कको भरमा काम गर्ने तार्किक ज्ञान हुन सक्छ तर विवेकी हुन सक्दैन । देश र समाज तथा परिवार र व्यक्तिको विकासका लागि ज्ञानलाई विकेकसित लैजानु आवश्यक हुन्छ । ज्ञान आर्जन गर्नु जति जरुरी छ, उत्तिकै जरुरी त्यस ज्ञानलाई इमानदारीको उच्चतापूर्वक प्रयोग गर्नु पनि रहेको छ । ज्ञानले मानिसलाई आन्तरिकरूपमा बलियो बनाएको हुन्छ भने ज्ञानलाई विवेकसित लगेमा ऊ आन्तरिक र बाहय दुवैतिर बलियो हुन सक्छ । केही समय वा कुनै निश्चित ठाउँका लागि ज्ञानी र विवेकीलाई कसैले अपहेलना गर्न सक्छ तर यस्तो गर्ने मानिस कालान्तरमा आफैं हराएर जान्छ । यस कारण जसले ज्ञान आर्जन गरेको छैन, उसले ज्ञान आर्जन गर्नु जरुरी छ र जसले आफूलाई ज्ञानी बनाएका छन् उनले आफ्नो ज्ञानको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्नु जरुरी छ । हाम्रो सामाजिक अवस्थालाई हेर्ने हो भने यो निकै ठूलो समाजसेवा र देशभक्ति हुने देखिन्छ ।
विस्तृतमा पढ्नुहोस् | comments

ads2

स्वतन्त्र विचार

धर्म–संस्कृति

अर्थ-उद्योग-वाणिज्य

कबीरा खडा बजार

मन्तव्य

अर्थविशेष

शिक्षा नेपाल

 
Copyright © 2009-2013. prateek daily - All Rights Reserved
Template Modify by mukesh basnet Inspired email
Proudly powered by Blogger