Showing posts with label वाटिका. Show all posts
Showing posts with label वाटिका. Show all posts

Friday, July 31, 2020

प्रवासी नेपालीहरूको ह्दयस्पर्शी कामना

प्रवासी नेपालीहरूको ह्दयस्पर्शी कामना


-राजेश मिश्र
    तीन–चार दशकअघिसम्म विदेश र हवाईजहाजको यात्रा सबैको पहँुचमा थिएन। नजीकबाट प्रत्यक्षरूपमा हवाईजहाज हेरेका आँखाहरू नगन्य थिए। पछाडि पल्टिने गरी मुन्टो उठाएर आकाशमा चराको आकारमा मात्र हवाईजहाज हेर्न पाइन्थ्यो। उतिबेला हवाईजहाज कति ठूलो हुन्छ ? कति मानिस सवार हुन्छन् ? कसरी आकाशमा उड्छ ? लगायतका प्रश्नहरूबाट आमजन अनुत्तरित थिए। पुर्खाहरूबाट सुनेका उडनतस्तरीको कथा जस्तै मनोविज्ञान थियो, वैज्ञानिकद्वारा निर्मित हवाईजहाजप्रति। आँखाबाट ओझेल नभएसम्म आकाशमा जहाज निहारेर नथाक्ने उही पिताका सन्तानहरू खेत बिक्री/बन्धक राखेर हवाईजहाजबाट उड्न बाध्य छन्। विदेशमा श्रम गर्न बाध्य छन्।

    पर्साको पोखरिया नगरपालिका वडा नं ६ का एैनुलहक कामको सिलसिलामा साउदी अरबमा छन्। उनले उक्त देशले गरेको कोभिडको व्यवस्थापकीय भूमिकाबारेमा अवगत गराए। यस महामारीको बेला साउदी सरकारको जनउत्तरदायी व्यवस्थापन, काम गर्ने संस्थाको उचित प्रबन्धन र मानिसहरूको स्वसतर्कताका कारण कोरोनाको जोखिम न्यूनीकरण हँुदै गइरहेको बताए। बन्दाबन्दी र निषेधाज्ञा क्रमिकरूपमा हट्दै जनजीवन सामान्य हुँदै गएको छ। उनका अनुुुुसार कोभिड–१९ को महामारीबाट उनी सुरक्षित छन्। साउदी सरकारको नारा हो, “हामी सबै उत्तरदायी।”
    वाणिज्य सङ्कायमा स्नातक गरेका पर्साको पोखरिया नपा–४ का २६ वर्षीय चन्दन रौनियार दुई वर्षदेखि दुबईको एक बैंकमा कार्यरत छन्। दुबईको सरकारले शुरूदेखि नै कोरोनालाई चुनौतीको रूपमा लियो। व्यवस्थापन र कार्यान्वयनको योजना बनायो र सोहीअनुरूप काम थाल्यो। सरकारले भुइँतहसम्म महसूस हुने गरी सराहनीय कदम चालेको बताए। अहिले यहाँ कोरोना सङ्क्रमित घट्दो क्रममा छ र युएईका केही प्रान्त पूर्णरूपमा कोरोनामुक्त भइसकेको अवस्था छ। फलस्वरूप दुबईको जनजीवन सहज हुन थालेको छ। तथापि हाटबजार, सरकारी/निजी कार्यालयलगायत भीडभाड हुने स्थानमा कोरोनासँग सम्बन्धित सुरक्षा व्यवस्था सतर्कतापूर्ण छ। यहाँको सरकार व्यवस्थापनमा पूर्ण सक्रिय छ भने आममानिसको साथ र सहयोग पनि सराहनीय छ।
    उनले आफू सुरक्षित रहेको तथा आवतजावत गर्दा मास्क, पञ्जा र सेनिटाइजरलगायतका सुरक्षा सामग्री अनिवार्यरूपमा प्रयोेग गर्ने गरेकोे बताए। कोरोनाको कारण व्यापारिक कारोबारमा असर देखिए पनि जनजीवन खासै प्रभावित भएको छैन। चन्दनका अनुसार कतिपय उद्योगधन्दा बन्द हुने अवस्थामा छन् र केही उद्योग बन्द भएकाले नेपाली कामदारहरू बिचल्लीमा परेका छन्। धेरैले काम गुमाउनुपरेको छ। दुबईमा झन्डै ३० हजार नेपालीले काम गुमाउनुपरेको उनको अनुमान छ।
    स्तम्भकारसँग धेरैजना प्रवासी/अप्रवासी नेपालीहरूसँग दुःख–सुखका विषयमा कुराकानी भयो। नेपालको आम जनजीवन सामान्य हुनुको सट्टा सङ्क्रमणको त्रास बढ्दै जानुले चिन्तामुक्त काम गर्न नसकिएको सबैजसोको दुःखेसो छ। कोरोना कहरबाट जन्मभूमिले कसरी उन्मुक्ति पाउने हो ? सबैलाई चिन्ता छ। ड्युटी सकिने बित्तिकै नास्ता र खानाभन्दा पनि नेपालको ताजा सामाचारको आतुरता रहन्छ। कोरोना महामारी समुदायमा फैलिइसकेकोप्रति सबैको गहिरो चिन्ता छ। मन दुखिरहेको छ। उनीहरूले नेपालको अवस्था भगवान् भरोसेभन्दा फरक नरहेको भन्दै पीडा पोखे। नेपालको समाचार सुनेर मन दुख्ने गरेको बताए। नेपालको व्यवस्थापन भद्रगोल छ, नीतिनियम राम्रो भएपनि तत्परता र दूरदर्शिता नागरिकमुखी नभएसम्म आममानिसको कठिनाइ कम नहुने प्रवासी नेपालीहरूको चिन्ता छ।
    स्वदेशमा रोजगार नपाएर विदेश हानिएका युवकहरूको सङ्ख्या लाखौंमा छ। थोरैले राम्रो कम्पनी र काम पाए पनि धेरैजसो नेपाली समस्यामा छन्। वैदेशिक रोजगारमा जाने कामदारको कुल सङ्ख्यामा सबैभन्दा बढी प्रदेश नं १ र २ को हिस्सा करीब ५० प्रतिशत रहेको तथ्याङ्कले देखाउँछ। सामान्य साक्षरदेखि उच्च शिक्षा हासिल गर्ने युवापीढी विदेशमा श्रम बेचिरहेका छन्। अपवादबाहेक झन्डै तीन–चार दशकअघि दैनिक ३ किलो धान/गहँुमा ज्यालादारी गरेका नागरिकका नवपुस्ताहरू परिवारको भरणपोषणको लागि परदेशमा पसिना बगाइरहेका छन्। प्रवासी नेपालीहरूले परिवारलाई मात्र सुख दिएका छैनन्, अपितु देशलाई पनि विप्रेषणमार्फत् आर्थिक सहयोग पु–याइरहेका छन्। आर्थिक वर्ष २०६५/६६ मा २०९ अर्ब विप्रेषण आएकोमा वृद्धि हुँदै आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा करीब ८७९ अर्ब रुपैयाँ विप्रेषण आएको देखिन्छ।
    प्रदेश २ लगायत नेपालको चिन्तनीय अवस्था, वीरगंज तथा आसपासका जिल्लामा सङ्क्रमितको बढ्दो सङ्ख्या र वीरगंज महानगरमा दोस्रो निषेधाज्ञालगायतका जानकारी सबैलाई छ। नारायणी अस्पताल अन्तर्गतको अस्थायी कोभिड अस्पताल सङ्क्रमितको सङ्ख्या थेग्ने अवस्थामा नरहेको तथा वीरगंजको अवस्था गम्भीर हुँदै गएको विषय प्रवासी नागरिकहरूलाई समेत अवगत छ। त्यतिमात्र होइन, शव व्यवस्थापनमा हालै देखिएको असामाजिक क्रियाकलाप सुनेर प्रवासी नेपालीहरू झन् दुःिखत छन्।
    प्रवासी/अप्रवासी नेपालीहरूका अनुसार कोभिड–१९ को विषम परिस्थितिमा आमनागरिकको उत्तरदायित्व पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। जनस्तरमा पनि जिम्मेवारीबोध हुनु नितान्त आवश्यक छ। यो महामारीको नियन्त्रण कुनै पनि एकल पक्षबाट समाधान हुने होइन भन्ने कुरा सबैले आत्मसात् गरी सहयोग गर्नुपर्दछ। तर सरकारीस्तरबाट मात्र सम्भव रहेको कोरोना अस्पताललगायतको व्यवस्थापन नियामक निकायले बोध गर्नु पहिलो आवश्यकता हो।  
    भोजपुरीमा कहावत छ, ‘आग लागी त कुँवा खोदाई।’ कोरोनाको आगो दन्किदो छ तर वीरगंजमा अहिलेसम्म कुँवा (कोभिड अस्पताल) खोद्ने स्थान निर्धारण भइनसकेको अवस्था सञ्चारमाध्यमबाट सुनेर प्रवासी/अप्रवासी नेपाली पनि तनावमा छन्। देश, समाज र परिवारको कुशलता सुनेर आफूहरूलाई ऊर्जा प्राप्त हुँदो रहेछ भने प्रतिकूल परिस्थिति सुनेर मन खिन्न हुन्छ, चिन्ता बढ्छ, काम गर्न मन लाग्दैन। कहिलेकाहीं त नूनरोटी खाएर पनि स्वदेशमैं बसौं भन्ने पनि लाग्छ तर फेरि मनमा अर्को विचार आउँछ, कहिलेसम्म ? तसर्थ आपसी द्वन्द्व त्यागेर देशलाई समृद्ध बनाउतेतर्फ सबैको ध्यानकेन्द्रित हुनुको विकल्प छैन।
    देश, समाज र परिवार नै कठिन परिस्थितिमा रहने हो भने आफूहरू कसको लागि प्रवासनमा ? भन्ने उनीहरूको सरोकार समग्र पक्षसँग छ। कोरोना अस्पताल ठड्याउन एकअर्काप्रति दोष थोपार्ने प्रवृत्तिप्रति उनीहरूको घोर आपत्ति छ। सबैले आफूलाई मात्र चोखो साबित गर्दै समय खेर फाल्ने प्रवृत्ति काम गरिरहेको देशमा नरहेको उनीहरूको भनाइ छ। जटिल परिस्थितिमा एकजुटताले मात्र सहज निकास पाउनेछ भन्ने कुरा मनन गर्न सत्ताधारीलगायत समग्र राजनीतिक दललाई प्रवासी/अप्रवासी नेपालीहरूको अनुरोध छ।
    आफू सुरक्षित रहेको जति बताउँदा पनि परिवारका सदस्यहरूको चित्त नबुझ्ने गरेको महसूस हुन्छ, यद्यपि सान्त्वना दिनुबाहेक विकल्प नरहेको पर्साका एक युवकको भावना लेखेर साध्य छैन। स्वदेशमा काम छैन। काम पाएपनि पेट भर्ने दाम छैन। वृद्ध आमाबुबाको औषधि, बालबच्चाको शिक्षालगायतका खर्च नेपालको आम्दानीले धान्ने नदेखेर विदेशमा काम गर्न आएका हौं। उनीहरूको एउटै लक्ष्य हो, अर्थोपार्जन र परिवारको उत्तम पालनपोषण। देश समृद्ध भए अरूको देशमा काम गर्न आउनै पर्दैन। तसर्थ देशमा अमनचैन कायम गर्न सबैले सोच्नुपर्दछ। रोजगार सृजना भए आफ्नै देशमा सम्मानपूर्वक काम गर्नुको आनन्द भिन्दै हुन्छ।
    प्रवासी/अप्रवासी नेपालीहरूको देशप्रतिको प्रगाढ ममत्व लेखेर साध्य छैन। कोरोनाको यस महाविपत्तिमा देशप्रति चिन्तित छन्। परिवारप्रति चिन्तित छन्। एकबद्ध भई कोरोनालाई पराजित गर्ने जिम्मेवारीप्रति कसैले कन्जुस्याइँ गर्नुहुँदैन भन्ने चाहना छ। प्रवासी नेपालीको तन विदेशमा र मन स्वदेशमा छ। आफ्नो देशको उन्नति होस्, प्रगति होस्, समग्रको एकजुटता होस्, कोरोनाको कहरबाट देशले उन्मुक्ति पाओेस् भन्ने प्रवासी नेपालीहरूको ह्दयस्पर्शी कामना र प्रार्थनाले सत्तालाई सद्मार्ग प्राप्त होस्, देश कोरोनामुक्त होस्।
कर्फ्यू

कर्फ्यू

- मुकुन्द आचार्य
    शब्दकोश लेखन्तेहरूले अपार खुशी व्यक्त गर्दै पार्टी गरे। त्यहाँ घोषणा गरियो– हामी डिक्सनरी तयार पार्ने लेखन्तेहरूले यौटा नयाँ शब्द फेला पा–यौं। त्यो हो– ‘कोरोना’। यो पार्टी त्यै उपलक्ष्यमा हो।
    शब्दकोशमा यसको अर्थमा हामीले लेख्नुपर्छ– यो एकदमै नयाँ खाले रोग हो। सङ्क्रामक बिमारी हो। चाँडै सर्छ तर चाँडै छुट्दैन। लाखौंलाई सोत्तर पार्न सक्छ। मान्छेको घमण्डलाई चकनाचूर पार्न सक्छ।
    त्यसमा थप गर्नुपर्छ– यस सरुवा रोगलाई अलि–अलि जेनतेन रोक्ने प्रयास भएपनि निर्मूल गर्न त गा–है पर्छ।
    यसै क्रममा कतै लकडाउन, कतै कर्फ्यू, कतै आइसोलेशन, कतै सोसल डिस्टेन्स, कतै इम्युनिटी, कतै योग, कतै घरेलु औषधि, कतै स्वाब टेस्ट, कतै दाहसंस्कारको समस्या आदि इत्यादि थुप्रै कर्म कुकर्म हुन थाल्छन्। लोभीपापीले यस्तोमा पनि कमाउँछन्।
    यस बिमारीको रोकथामको क्रममा मान्छेले आफ्नो अल्पबुद्धि प्रयोग गरी शहर, गाउँ, बस्तीमा ‘कफ्र्यू’ लगाएर कोरोनाको कहरभन्दा पनि ठूलो आतङ्क फैलाउनेछन्।
    सकल खाद्य पदार्थको भाउ ह्वात्तै बढेर रेकर्ड कायम हुने गरी महँगी बढ्नेछ। बेच्नेले ग्राहक पाउनेछैनन् र ग्राहकले वस्तु किन्न पाउनेछैनन्।
    देशको अर्थव्यवस्था भताभुङ्ग हुन्छ भन्ने चेत भएका देशका टाउकेहरू आफ्ना लाउकेहरूका साथ कुर्सीका लागि झैंझगडा र महाभारत गर्नमैं रमाउनेछन्। देशमा बज्रै परोस्, देश भड्खालोमा परोस्, उनीहरूलाई त्यस कुराको कुनै चिन्ता रहनेछैन। कोरोनाको निहुँमा जतिसुकै जेसुकै गरे पनि त्यो क्षम्य मानिनेछैन। अरर्बौंको घोटाला हुनेछ।
    हेर्दै जानू, कोरोनाबाट बचेकाहरू लकडाउन र कफ्र्यूले मर्नेछन्। देशमा आतङ्क र त्रास बढाउनेहरूले जहाँ जो मरे पनि त्यसको दोष कोरोनाको थाप्लोमा बजार्नेछन्। तराईतिर यौटा उखान पनि छ– ‘कलवार के बेटा भूख के मारे ढिमलियात होइ त लोग कही जे दारू पिके ढिमलियात बा।’ अर्कै कुनै कारणले, अर्कै कुनै रोगले कोही कतै मरेछ भने पनि कोरोनाले नै म–यो भन्ने दुष्प्रचार गरिनेछ।
    कफ्र्यू र लकडाउनको डन्डाले जनतालाई चुट्ने र आफूहरू चैं नयाँ–नयाँ तरीकाले लुट्ने चोर फटाहाहरू सक्रिय भएर घरी–घरी लकडाउन र कफ्र्यूको प्रयोग गर्नमा अग्रसर रहनेछन्।
    तर सर्वसाधारण जनताले कसरी दिन बिताउलान्, के खालान्, आफ्ना लालाबालाको मुखमा कसरी माड लगाउलान्। त्यतातिर प्रशासन र नेतृत्ववर्गको ध्यान जानेछैन। उनीहरूले कहाँ गएर कसका सामु आफ्नो बह पोख्ने त्यो ठाउँ पनि कतै देखिनेछैन।
   कर्फ्यू र कोरोना दुवैमा रोटीबेटीको सम्बन्ध छ, भनेर पनि कतिपय नेताहरूले जनतालाई मूर्ख बनाउनेछन्।
    समाजमा अनेक असल भेष धारण गरेर नीच काम गर्नेहरू आचीका मूलाझैं मौलाउनेछन्। लकडाउन र कफ्र्यूको अवधिमा। यस्तो मौकालाई उनीहरू गोल्डेन चान्स (स्वर्णिम अवसर) भनेर झन्झन् लुँड्याउन अग्रसर हुनेछन्। राति राति हुने तस्करी, खुला सीमाको सदुपयोग भनेर गरिने तस्करी, पद र प्रतिष्ठाको आधारमा हुने तस्करीलाई कोरोना र लकडाउनले रोक्न सक्लान् ? असम्भव छ।
    यो सब प्रभुको लीला हो भनेर चुपचाप आँखा चिम्लिनेहरूको पनि जय होस्।
    कोही कोही अति ज्ञानीहरू भन्छन्, सरकारसँग मौका पनि थियो, सामथ्र्य पनि थियो, साधनको पनि बेलैमा जोहो गर्न सकिन्थ्यो तर सबै कुर्सीका चार चरणमा सम्झाउनमा व्यस्त भए। अनि जनताको सुरक्षा कसरी सम्भव हुन्छ।

Friday, July 24, 2020

द्रोण पर्व–२०

द्रोण पर्व–२०


 - उमाशङ्कर   िद्ववेदी
    त्यो बाण लाग्ने बित्तिकै कोशलनरेशको ह्दय च्यातियो र उनी रणभूमिमैं लडिहाले, साथै अभिमन्युले त्यहाँ उभिएर अमङ्गलसूचक जयकारा घन्काउँदै गरेका ती दश हजार राजाहरूको पनि वध गरिदिए। यस प्रकार सुभद्रा र अर्जुनकुमार अभिमन्युले बाणहरूको वर्षा गरेर तपाईंका योद्धाहरूको गतिलाई रोकेर रणभूमिमा निर्भय भई विचरण गर्न थाले।
    सञ्जय भन्छन्– तदन्तर कर्ण र अभिमन्यु दुवै युद्ध गर्दागर्दै रक्ताम्यै हुन पुगे। यसपछि कर्णका छजना मन्त्री सामुने आए। ती जम्मैजना विचित्र प्रकारले युद्ध गर्ने खालका थिए तर वीर अभिमन्युले उनीहरूलाई घोडा र सारथिसहित नष्ट पारिदिए तथा अन्य धनुर्धारीहरूलाई पनि दश/दश वटा बाण हानेर घाइते तुल्याइदिए, उनको यो कर्म अद्भुत प्रकारको थियो। यसपछि उनले मगधराजका पुत्रलाई छवटा बाण हानेर मृत्युको मुखमा पु–याइदिएर घोडा र सारथिसहित अश्वकेतुलाई पनि मारिदिए। अनि मर्तिकावतक देशका राजा भोजलाई क्षुरप्र नामक बाणबाट मारेर बाण वर्षा गर्दै सिंहनाद गरे। यत्तिकैमा दुःशासनको छोरा आएर चारवटा बाण हानेर चारैवटा घोडालाई, एउटा बाण हानेर सारथिलाई तथा दशवटा बाण हानेर अभिमन्युलाई घाइते पारिदियो। अनि सातवटा बाण हानेर दुःशासनपुत्रलाई घाइते पार्दै भने– अरे, तेरो बाउ त काँतरझै युद्धभूमि छाडेर भागिहाले, अब तिमी युद्ध गर्न आएका रहेछौ ? सौभाग्यले तिमीले पनि लड्न जान्दो रहेछौ, तर तिमीलाई मैले जीवित छाडनेछैन। यति भनेर उनले दुःशासनपुत्रमाथि एउटा तीखो बाण हाने तर अश्वत्थामाले आप्mनो तीनवटा बाण हानेर त्यसलाई काटिदिए। अनि अभिमन्युले अश्वत्थामाको ध्वजा काटेर तीनवटा बाण हानी शल्यलाई घाइते पारे। शल्यले पनि उनको छातीमा नौवटा बाण हाने। अभिमन्युले शल्यको ध्वजा काटेर उनको पाश्र्वरक्षक र सारथिलाई मारिदिए। फेरि छवटा बाण हानेर शल्यलाई व्यथित बनाइदिए। शल्य त्यस रथबाट भागेर अर्को रथमा गएर बसे। यसपछि सुभद्राकुमारले शत्रुञ्जय, चन्द्रकेतु, मेघवेग, सुवर्चा र सूर्यभास–यी पाँच राजाको वध गरेर शकुनिलाई पनि बाण हानेर घाइते पारिदिए। शकुनिले पनि तीनवटा बाण हानेर अभिमन्युलाई घाइते पारी दुर्योधनसित भने– हेर, यसले पालैपालो गरी हामीहरूलाई मार्दै गइरहेको छ, अब हामी सबैजना मिलेर यसलाई मारिहालौं।

    तदन्तर कर्णले द्रोणाचार्यसित भने–अभिमन्युले पहिलेदेखि नै हामी जम्मैजनालाई कुल्चँदै गइरहेको छ, अब यसको वध गर्ने कुनै उपाय हामीलाई बताउनुहोस्। महान् धनुर्धर द्रोणाचार्यले सबैसित भने– यो पाण्डवनन्दनको फुर्ती त हेर, प्रत्यञ्चा चढाउने र बाण हान्ने बेला उसको केवल मण्डलाकार धनुष मात्र देखा पर्दछ, ए आपूm स्वयम् कहाँ छ, यसको पत्तो नै लाग्दैन। सुभद्रानन्दनले आप्mनो बाणबाट मलाई क्षतविक्षत पारिरहेको छ, मेरो प्राण मूर्छित भइरहेको छ, तापनि यसको पराक्रम हेरेर मलाई हर्ष भइरहेको छ। आप्mनो हातको फुर्तीबाट यसले समस्त दिशामा बाणवर्षा गरिरहेको छ। यतिबेला अर्जुन र यसमा कुनै खासै भिन्नता देखिइरहेको छैन। यो सुनेर कर्णले अभिमन्युको बाणले आहत भएर द्रोणाचार्यसित पुनः भने– आचार्य, अभिमन्युले मलाई बडो कष्ट दिइरहेको छ। मैले साहसपूर्वक युद्धभूमिमा उभिराख्नुपर्दछ यो सोचेर म उभिइरहेको छु। यस तेजस्वी कुमारका तीखा बाणहरूले मेरो ह्दयलाई च्यातिरहेको छ।
    कर्णको कुरा सुनेर आचार्य द्रोण हाँसे अनि फेरि बिस्तारै भने– एक त यो तरुण राजकुमार स्वयम् नै द्रुत पराक्रम देखाउने खालको छ, अर्को यसको कवच अभेद्य छ। यसबाहेक अर्जुनलाई मैले जुन कवच धारण गर्ने विद्या सिकाएको थिए, त्यसबारे निश्चय नै यसले त्यो विद्या पनि जान्दछ। अतः यदि यसको धनुष र प्रत्यञ्चा काट्न सके, बागडोर काटेर घोडा, पाश्र्वरक्षक र सारथिलाई मार्न सके मात्र काम फत्ते हुन सक्दछ। राधानन्दन, तिमी उच्चकोटिको धनुर्धर हौ, यदि तिमीले गर्न सके यतिको गर। सबै प्रकारले यसलाई असहाय पारेर यसलाई रणभूमिबाट भगाऊ र पछाडिबाट प्रहार गर। यसको हातमा धनुष रहुन्जेल यसलाई देउता वा असुरहरूले पनि जित्न सक्दैनन्।
    आचार्यको कुरा सुनेर कर्णले आप्mनो बाणबाट अभिमन्युको धनुषलाई काटिदिए। कृतवर्माले उनको घोडा तथा कृपाचार्यले उनको पाश्र्वरक्षक र सारथिलाई मारि हाले। अभिमन्युलाई रथ र धनुषबाट हीन भएको हेरेर बाँकीका जम्मै महारथीले अभिमन्युमाथि बाणवर्षा गर्न थाले। एकातिर छवटा महारथीहरू थिए, अर्कोतिर असहाय अभिमन्यु, तापनि यी निर्दयी महावीरहरूले त्यस बालकमाथि बाणको ओइरो लगाउँदै थिए। धनुष काटियो, रथको साथ रहेन तापनि अभिमन्युले धर्मको पालन गरे। हातमा ढाल तरबार लिएर ती तेजस्वी बालक आकाशमा चम्किहाले। आप्mनो शक्तिबाट उनी गरुडझंै माथि कावा खाँदै थिए, तबसम्म द्रोणाचार्यले क्षुरप्र नामक अस्त्रबाट उनको तरबारको टुक्रा–टुक्रा पारिदिए तथा कर्णले उनको ढाललाई पनि नष्ट–भ्रष्ट पारिदिए।
    अब उनको हातमा ढाल तरबार पनि रहेन, सम्पूर्ण अङ्गमा बाण बिझेको थियो, त्यसै दशामा उनी आकाशबाट ओर्लेर क्रोधले मुर्मुरिएर हातमा चक्र धारण गरी द्रोणाचार्यतिर झम्टिए। त्यतिबेला उनी चक्रधारी भगवान् विष्णुझैं देखा परिरहेका थिए। उनलाई हेरेर राजाहरू अत्यन्त भयभीत भए तथा सबैजना मिलेर उनको चक्रलाई पनि टुक्रा–टुक्रा पारिदिए। क्रमशः...
- महाभारतबाट सङ्कलन तथा अनुवाद
बेरूजु रकमको महाकुण्डमा जनअपेक्षा स्वाहा

बेरूजु रकमको महाकुण्डमा जनअपेक्षा स्वाहा

- राजेश मिश्र
    ‘रामनाम जपना, राष्ट्रिय धन अपना’ भन्ने उखान अपवादबाहेक शीर्षस्थदेखि भुइँतहसम्मका ओहदाधारीमा फस्टाउँदै गइरहेकोे जनचर्चा व्याप्त छ। बेथिति र अनियमितता झाङ्गिदै जानु खेदपूर्ण हो। महालेखापरीक्षकको कार्यालयले सार्वजनिक गरेको ५७औं वार्षिक प्रतिवेदनरूपी सागरमा सत्तासीनहरूको कुनियत प्रस्टरूपमा प्रतिविम्बित भइरहेको छ। बदनियतको साक्षात् प्रमाण हेर्नको लागि मलेपकाको प्रतिवेदन सबैले एकपटक पढ्नै पर्ने हुन्छ। चुनावको बेला आफूलाई जनताको सेवक बताउने तर सत्तासीन भएपछि सरकारी ढुकुटी देखेर –याल चुहाउने कुनियतले राजनीतिप्रतिको आस्था र गणतन्त्रको मूलभूत सिद्धान्त ओरालोलाग्दो छ।
    बेरुजु भनेको के हो ? पढेलेखेका एक युवकले देहाती बुबालाई बुझाउने प्रयास ग–र्या। लङ्टुले ठग (कसैको नामसँग मेल खाएमा संयोग मात्र हुनेछ)लाई पाँच सय रुपैयाँ दिएर अढाई किलो आलु खरीद गरेर ल्याउन भन्यो। ठगले रु दुई सयमा अढाई किलो आलु खरीद गरेर ल्यायो। बिलमा भने चाउचाउको रु एक सय थपेर रु तीन सयको बिल पेश ग–यो। रु २ सय निजी काममा खर्च भयो भन्दै पछि दिन्छु भन्योे। लङ्टुले हिसाब मिलान गर्दा ठगले बजार मूल्यभन्दा बढीमा खरीद गरेर भ्रष्टाचार गरेको पायो। आलुमा रु पचास, आदेशविपरीत चाउचाउ रु एक सयको र फिर्ता पाउनुपर्ने रु दुई सय गरी ठगसँग असुलउपर गर्नुपर्ने कुल रकम ३ सय ५० बेरुजु देखियो। युवकले बुबालाई सम्झाउँदै भन्यो, “ठगले तीन प्रकारका अनियमितता गरेको देखियो, पहिलोे बजार मूल्यभन्दा बढीको बिल पेश ग–यो, दोस्रो निजी सुखको लागि अर्काको पैसामा चाउचाउको मजा लियो र तेस्रो बाँकी रकम फिर्ता दिएन।”

    बुबाले प्रश्न गरे, देशको यस्तो अवस्था छ भन्ने कुरा तिमीलाई कसरी थाहा भयो ? स्नातक तहको अन्तिम वर्षको परीक्षा कुरेर बसेका युवकले गत हप्ता मलेपकाको ५७औं वार्षिक प्रतिवेदन मोबाइलमा छ भन्दै पढिसकेको बताए। बुबाले भने, “त्यसमा के लेखेको छ ? पढेर सुनाऊ त।” युवक र बुबाबीच कुरा हुँदै गर्दा छिमेकीहरू पनि जम्मा भए। छिमेकीहरू पनि पढेर सुनाउन आग्रह गरे। हिलाम्य सडकछेउको युवकको गाईगोठमा एकअर्कासँग दूरी कायम राखेर सबैजना बसे।
    प्रथमतः युवकले प्रतिवेदन अनुसार देशैभरको बेरुजुको आकार संक्षिप्तमा सुनाए। स्थानीय तहमा ३८ अर्ब १२ करोड, प्रदेशमा ८ अर्ब १९ करोड र सङ्घीय सरकार मातहत ७० अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ बेरुजु रहेको सुनाए। यीमध्ये असुलउपर गर्नुपर्ने करीब २४ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ बेरुजु छ, जुन बढी गम्भीर प्रकृतिको र प्रचलित ऐन–नियम उल्लङ्घन हुनेगरी गरिएको खर्च हो। यसबाहेक नियमित गर्नुपर्ने बेरुजु ६२ अर्ब १७ करोड र पेश्की बेरुजु ४६ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ छ। गत वर्षको मात्रै झन्डै १ खर्ब ३३ अर्ब रुपैयाँ पनि बेरुजु छ।
    यति सुनेपछि सबैजना आक्रोशित मुद्रामा एकअर्काको अनुहार नियाल्न थाले। पानी खाए। सन्तुलित भए। त्यसपछि युवकले ७२९ पेजको प्रतिवेदनमध्येबाट आफ्नो गृह प्रदेश २ अन्तर्गतका केही पालिकाकोे बुँदागत चर्तिकला पनि सुनाए। सबै आश्चर्यचकित मुद्रामा थिए।
    ८४ नं. बुँदाः बैठक भत्ता स्थानीय तहका पदाधिकारी तथा सदस्यको सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७५ को दफा ४ अनुसार पदाधिकारी र सभाका सदस्यले न्यायिक समिति वा कुनै पनि समितिको बैठकमा भाग लिएबापत अनुसूचीमा उल्लेख भए बमोजिमको बैठक भत्ता पाउने व्यवस्था छ। मासिक सुविधा पाउने पदाधिकारीबाहेकका सदस्यले मात्र भत्ता पाउने व्यवस्था रहेकोमा सोबाहेकका पदाधिकारीलाई समेत वडा बैठक, कार्यपालिका बैठक, विशेष बैठक, सभा बैठकलगायतका बैठकको भत्ता भुक्तानी दिई वीरगंज महानगरपालिकाले रु १ करोड १६ लाख ३१ हजार कानूनविपरीत खर्च गरेको छ।
    ९१ नं. बुँदाः वीरगंज महानगरपालिकाले नर्सिङ विद्यालय निर्माण कार्य निश्चित बजेट सम्झौताको आधारमा निर्माण गर्ने गरी एक निर्माण व्यवसायीसँग रु ६ करोडको खरीद सम्झौता गरेको छ। सम्झौतामा ड्रइङ, डिजाइन अनुसार निर्माण गर्ने र कामको प्रगतिको आधारमा निश्चित प्रतिशत भुक्तानी दिने उल्लेख छ। एकमुस्ट कार्य सम्पादन वा निश्चित बजेटको आधारमा खरीद सम्झौता भएकोमा मूल्य समायोजन गर्न नमिल्नेमा मूल्य समायोजनबापत रु ५९ लाख ८२ हजार भुक्तानी दिएको छ। ऐनविपरीत भुक्तानी दिएको उक्त रकम असुल गर्नुपर्दछ।
    ९३ नं. बुँदा ः वीरगंज महानगरपालिकाले आफ्नो कार्यक्षेत्रका विद्यालयलाई निकासा दिनुपर्ने सबै रकम निकासा दिइसकेको अवस्थामा पुनः १५ विद्यालयलाई एकमुस्ट अनुदान निकासा दिएको रु ४६ लाख ७ हजार, बूक कर्नर व्यवस्थापन गर्न विद्यार्थी सङ्ख्याको आधारमा गणना गरी निकासा दिइसकेको अवस्थामा पुनः सोही सङ्ख्यालाई आधार बनाइ सोही कामको लागि काठमाडौंको एक निजी कम्पनीलाई विद्यालयको सिफारिशको आधारमा भुक्तानी दिएको देखिएकोले एउटै कामको लागि दुईपटक निकासा भएको रु १३ लाख र अवकाश भइसकेका शिक्षकलाई अवकाशपछि समेत भुक्तानी दिएको तलब रु १६ लाख १२ हजारसमेत रु ७५ लाख १९ हजार असुल गरी सङ्घीय सञ्चित कोषमा दाखिला गर्नुपर्दछ।
    १२१.१ नं. बुँदाः बारा जिल्लाका ४ नगरपालिकाले रु ५ करोड ३९ लाख ५२ हजार, धनुषाका ५ नगरपालिकाले रु १ करोड ३५ लाख ४७ हजार, महोत्तरीका ३ नगरपालिकाले रु १३ करोड ८५ लाख ४८ हजार, सिरहाका ४ नगरपालिकाले रु ६ करोड ७५ लाख ४८ हजार, सप्तरीका ८ नगरपालिकाले रु ५ करोड ५३ लाख ६७ हजारसमेत रु ३२ करोड ८९ लाख ६२ हजार प्रदेश तथा सङ्घीय सञ्चित कोषमा दाखिला गरेका छैनन्। उक्त रकम सङ्घीय तथा प्रदेश सञ्चित कोषमा दाखिला हुनुपर्दछ।
    प्रतिवेदनभित्रका थोरै मात्र वास्तविकता सुनेर युवकका बुबालगायतका आमजन देशको भविष्यप्रति चिन्तित भए। सत्तासीनप्रति आक्रोशित भए। आर्थिक कार्यविधि ऐन अनुसार कानून बमोजिम रीत नपु–याइ, लेखा नराखी तथा अनियमित तरीकाले आर्थिक कारोबार गरेको भनी लेखापरीक्षण गर्दा औंल्याइएका कारोबारलाई बेरुजु भनिन्छ, जुन असुलउपर गर्नुपर्ने, नियमित गर्नुपर्ने र पेश्की गरी तीन किसिमका हुन्छन्। महालेखापरीक्षकको कार्यालयलले सार्वजनिक गरेकोे प्रतिवेदनमा उल्लेख भएका अनियमितता अन्य सरोकारका विषयहरूभन्दा पनि गम्भीर प्रकृतिको छ। धमिराहरूबाट देशलाई बचाउनको लागि यस प्रकारको प्रवृत्ति दोहोरिन नदिनको लागि राष्ट्रव्यापीरूपमा बहस हुन जरुरी छ। जनआवाज उठ्नुपर्दछ। कानूनी प्रक्रिया अख्तियार हुनुपर्दछ।
    भ्रष्टाचार र बेथितिविरुद्ध शून्य सहनशीलतासमेत नरहेको सरकारको वक्तव्य हात्तीको खाने दाँत र देखाउने दाँतभन्दा फरक नरहेको आमबुझाइ छ। सार्वजनिक विकासको नाममा प्राप्त रकम चाँडबाड, मेला खर्च, कर्मचारी प्रोत्साहन, मोटरसाइकल चालक, चन्दा सहायता, पोशाक भत्ता, भ्रमण भत्तालगायतका थुप्रै नियमविपरीतका खर्चहरू भएका देखिन्छन्। सत्ता मूलभूत विषयबाट आमजनको ध्यान अन्यत्र मोड्ने
दाउमा अभ्यासरत रहनु आमअपेक्षा र देशप्रति घात हो भन्दा कुनै अतिशयोक्ति नहोला।     
    परिवारको ज्यान, गरीबको झुपडी, किसानको बालीनाली, विद्यार्थीको पढाइ, भोकमरी, कृषिजन्य सामग्रीको अभाव, हिलाम्य सडकलगायतका असामान्य क्षतिबाट देश आक्रान्त छ। तसर्थ समस्याहरूको जिम्मेवार प्राकृतिक आपदाभन्दा पनि बढी ती पात्रहरू हुन्, जो जनतामा आश्वासन बाँडेर देशको ढुकुटी स्वाहा पार्नमा व्यस्त छन्। माथि उल्लिखित गाउँदेहातका जनता जस्तै देशव्यापीरूपमा बेथितिविरुद्ध जनआक्रोश बढ्दो छ।
    मानवभित्र रहेको रावणको वध नहुन्जेलसम्म रामकथा सुन्नु/सुनाउनुको कुनै औचित्य हँुदैन। बेरुजु रकमको अङ्क भयावह छ। बेरुजु रकमको महाकुण्डमा जनअपेक्षा स्वाहा पार्ने काम अत्यन्तै चिन्तापूर्ण हो।  देश र जनताप्रति तीनै तहका जनउत्तरदायी सरोकार अपेक्षित थियो र छ पनि। राष्ट्र आत्मनिर्भर र जनजीवन सबल भए मात्र सरकारप्रति जनउत्तरदायित्व लयबद्ध हुन सक्छ। ओहोदाधारी ती रावणहरूलाई प्रचलित कानून बमोजिम राममा रूपान्तरित गर्र्नु पहिलो प्राथमिकतामा पर्नुपर्दछ।
अति गरे खति

अति गरे खति

- मुकुन्द आचार्य
    संस्कृतमा भनिन्छ– ‘अति सर्वत्र वर्जयेत्’ नेपालीमा त्यै कुरोलाई भनिन्छ– अति गरे खति हुन्छ; यसै कुरालाई अङ्ग्रेजीमा भन्छन्– टु मच अफ एभ्रिथिङ इज बैड। कुरोको चुरो चैं उही हो।
    यी सबै उखानले एउटै भाव बोकेका छन्– त्यो हो अति गरे खति हुन्छ। यै लर्कोमा जोर्न सक्नुहुन्छ– धेरै खाए चिनी पनि तीतो हुन्छ। धेरै खाए भात पनि विष हुन्छ। आदि इत्यादि...।
    मान्छे धेरै खाएर पनि मर्छन्, खानै नपाएर पनि मर्छन्। कसैकसैले आफ्नो ज्ञान उदारतापूर्वक यसरी बाँड्छन्– धेरै पढेपछि पनि मान्छे बौलाउँछ रे। यस भनाइमा पनि अतिले आफ्नो सीमा उल्लङ्घन गरेको देखिन्छ। अति जाडोले पनि अति गर्मीले पनि मर्छन्।
    राजनीतिमा धेरै इमानदार, धेरै दयालु, धेरै उदारहरूलाई आफ्नै दलका पापीहरूले पाखा लगाएर छाडिदिन्छन्। छट्टु स्यालहरू अघि–अघि आएर पद र प्रतिष्ठा, पैसा र शक्ति सबैमा कब्जा जमाएर बस्छन्। र एकपटक जमेर बसेपछि उनीहरू कुर्सीमैं टाँसिन्छन्। कसैले त्यो कुरा बलजफ्ती खोसेन भने नमरुन्जेल त्यसैमा बसिरहन खोज्छन्।
    अब यस समयको महाकाल त्यो कोरोनाकै कुरा गरौंं। कोरोनाको अति डरले कतिको ज्यान गयो। खेलखेलमैं लाखौं चट !
    शुरूमा यस कोरोनालाई अति तुच्छ सम्झने देशहरूलाई कोरोनाले नराम्रोसँग हल्लाइदियो। अमेरिका जसले स्वयम्लाई दादा भन्ठान्छ विश्वमा, सबैभन्दा बढी नागरिक उही दादाको दादागिरीमा चट् भए। इटाली, स्पेन, ब्रजील, फ्रान्स, ब्रिटेन, चीन, भारत, इजरायल, जापान, कोरिया सर्वत्र कोरोनाले आफ्नो ताण्डव नृत्य देखाएर लाखौंको ज्यान लियो। आफूलाई अति महान्, बलियो, बुद्धिमान् सम्झने मानवलाई अति सूक्ष्म, अति सानोखाले कीराले कति मजाले पछा–यो। अति अहङ्कारले खाइदिएन ?
        अति अहङ्कारले नै विश्वमा अनेकपटक युद्ध भए। अति कमजोरीले नेपाललाई मारेकै छ। दुईतिर अति बलिया दुई देश भारत र चीनस बीचमा अति गरीब हाम्रो नेपाल। अति गरीब र अति कमजोर भएपछि नेपाललाई अति दुःख भोग्नुपरेको छैन त ?! नेपालीको स्वाभिमान नै खतरामा छ।
    यो ‘अति’ले अति दुःख दिंदो रै‘छ। आफ्नै देशको कुरो कोट्याऔं। विश्वभरि कोरोनाको क्रूर चक्र चल्दा नेपालमा शान्ति थियो। तर त्यतिखेर सावधानी र व्यवस्था टन्न गर्न नसकेपछि अति दुःखद स्थिति आउँला जस्तो छ।
    सरकार भन्छ, जनताले अति लापर्बाही ग–यो। जनता भन्छ, सरकारले अति लापर्बाही ग–यो।
    अति भएरै अनेक अनेक समस्या जन्मने गर्छन्। अतिलाई अति हलुकारूपमा नलिने गरौं। तसर्थ अतिलाई अति हलुकारूपमा लिनै हुन्न।
    जननी जन्मभूमि स्वर्गादपि गरीयसी। यसमा जन्म दिने माता र जन्मभूमि दुवैको गरिमा गान गरिएको पाइन्छ।
    तर राष्ट्रप्रेम–देशभक्ति पनि अतिको घेराबन्दीमा प–यो भने नराम्रो परिणाम हुन्छ। हिटलर, नेपोलियन, मुसोलिनी जस्ता जन्मन सक्छन्।
    लकडाउन अति भयो भनेर लकडाउन खोल्नासाथ कोरोना सङ्क्रमितको सङ्ख्या ह्वात्तै बढ्यो भने फेरि अर्को अति हुन्छ।
    त्यसैले होला, बुद्धले मध्यमार्गको बाटो बताए। न धेरै तातो, न धेरै चिसो।

फरक समाचार

Find us