Friday, June 7, 2019

एक अविश्रान्त समाजसेवीको सम्झना


सञ्जय मित्र

    रौतहटको पूmलबरिया (हालः माधवनारायण नगरपालिका–८) का समाजसेवी किसुनी साह तेलीलाई करीब आठ वर्षपहिले उनकै घरमा भेट्दा मलाई कुनै देउताको दर्शन गरेजस्तो अनुभूति भएको थियो । उनको बारेमा मलाई जानकारी गराउने साहित्यकार रामाधार पासवानले बारम्बार देउताजी भनेर नै सम्बोधन गर्ने गरेका थिए । करीब आधा घण्टामा उनलाई मैले पनि देउता मान्न स्वीकार गरें र पछिका भेटहरूमा अथवा उनको बारेमा चर्चा चल्दा मैले पनि देउताजी नै भन्न थालेको थिएँ ।
    ८५ वर्षअघि पूmलबरियामैं जन्मेका साह आपैंmलाई समाजसेवी भन्न त्यत्ति रुचाउँदैनथे । उनले भनेर समाजसेवा गरेनन् । उनले गनेर समाजसेवा गरेनन् । उनले नामको लागि समाजसेवा गरेनन् र दामको लागि पनि समाजसेवा गरेनन् । समाजसेवाका लागि उनले कसैलाई गुहारेनन् । जतिसके आपैंmले आप्mनै सम्पत्तिले समाजसेवा गरे ।
    नितान्त गाउँमा जन्मे किसुनी साह तेली । साहको जमानामा विद्यालय जाने खासै चलन थिएन । उनले सामान्य औपचारिक शिक्षा मात्र ग्रहण गर्न पाउनुमा तत्कालीन परिवेशकै कारणले हो । औपचारिक शिक्षा कम नै भएपछि शिक्षा क्षेत्रमा उनको योगदान अतुलनीय छ । आप्mनै जमीनमा विद्यालय खोलेर गाउँमा शिक्षाको ज्योतिको जग रोप्ने साहले विद्यालय भवन निर्माण गर्न आप्mनै रकम दिए । लामो समयसम्म विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष रहेर काम गरे । फलस्वरूप गाउँका मानिसले देश र विदेशमा आप्mनो नाम पैmलाउन सफल भएका छन् । आपैंmले खोलेको विद्यालयमा आप्mनै छोरा पढेर अस्ट्रेलियामा प्रतिष्ठित व्यक्तित्व बन्न सफल भएका छन् ।
    गाउँमा केही कुराको आवश्यकता पर्दा सामान्यतया पहिलोचोटि स्मरण गर्ने भनेकै साह हो । जीवित छँदै साहको सबै समाजसेवामा भूमिका रहन्थ्यो । सानैदेखि धार्मिक प्रवृत्तिका साहले गाउँमा छठको समयमा नियमितरूपमा अतिविपन्नलाई साडी वितरण गर्दथे, छठका अन्य सामग्री कम भएको गरीब परिवारलाई सामान पु¥याउँथे, उनको खेतबारी वा बगैंचामा कुनै पनि धर्मकर्ममा काम लाग्ने केही सामग्री देखिन्थ्यो भने नसोधीकनै सर्वसाधारणले लैजान्थे, गाउँको पोखरीमा छठघाटको निर्माण गराए । यतिमात्र होइन, आसपासका कुनै गाउँमा यदि महायज्ञ वा अन्य कुनै धार्मिक क्रियाकलाप हुन्थ्यो, सबैले जति सहयोग भन्दथे उनी आर्थिक, नैतिक, सामाजिक र भौतिक सबै सहयोगको लागि सदा तत्पर रहन्थे । रौतहटको बिर्तामा केही वर्ष पहिले भएको आगलागीको घटना होओस् अथवा केही वर्ष पहिले आएको भीषण बाढी र भूकम्पको समयमा होओस्, तीनवटै विपत्तिमा साहले लाखौं रुपैयाँ खर्च गरे । राहत प्रदान गरिदिन साहले कसैको सहयोग लिए तर हरेक विपत्तिमा सजिलै तीन/चार लाख रुपैयाँको सहयोग प्रदान गर्दा कहिल्यै कुनै मिडियालाई भनेनन् ।
    किशुनी साह तेली मिडियादेखि किन टाढा रहन चाहन्थे भन्ने विषयमा मैले एक दिन प्रश्न नै राखेको थिएँ । साहको भनाइ थियो– प्रचार गरेर केही हुन्न । मलाई आप्mनै किसिमले सेवा र धर्म गर्दा सन्तुष्टि प्राप्त हुन्छ । मिडिया भनेको देखावटी कुरा हो ।
    गाउँमा सशस्त्र प्रहरी बेस क्याम्प र इलाका प्रहरी कार्यालय स्थापनामा साहको भूमिका अविस्मरणीय रहेको छ । उनले गाउँमैं पुस्तकालय खोलेका छन् । गाउँमा उनले स्थापना गरेको हाटबजार अहिले विस्तार भएर चोक नै बनिसकेको छ । गाउँमा रामजानकी मठको निर्माण गराए, उनले त्यसैमा मन्दिर बनाउन लगाए ।
    कुन यस्तो जाडोको वर्ष होला जहिले उनले गरीबलाई कम्बल, सिरक र आवश्यकता अनुसार अन्य सामग्री वितरण गरेका थिएनन् । गाउँमा आउने कोही साधु वा भीखमाग्ने उनको घरसम्म पुगेर खाली हात फर्किनुपरेको कसैले सोच्न पनि सक्दैनन् ।
    उनले जानेसम्म कोही पनि भोको बस्नुपर्दैनथ्यो । गाउँका मुखिया भएको नाताले पनि कहीं कोही आप्mनो घरमा झगडा परेर भोकै छन् भने पनि उनलाई फकाउनु आप्mनो कर्तव्य मान्दथे साह । मुखियाजीले फकाउँदा सकेसम्म अधिकांश मान्दथे पनि ।
    गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले निष्काम कामको चर्चा गरेका छन् । साह निष्काम समाजसेवी थिए । म समाजसेवा गर्छु भनेर साहले समाजसेवा गरेनन् । समाजसेवालाई आप्mनो कर्तव्य नै बनाए । आप्mनो कर्तव्य गर्न उनले कसैलाई सोधिरहनुपरेन । कसैसित केही लिइरहनुपरेन र यसबापत कसैलाई दिइरहनु पनि परेन । तीन छोरी र एक छोराका पिता अविश्रान्त समाजसेवी साहले यस धर्तीबाट बिदा लिनुअघिसम्म समाजसेवालाई आप्mनो कर्तव्य मानिरहे । धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक कार्यका स्वतःस्पूmर्त अगुवालाई आसपासको दश गाउँका सबैले मुखियाजी भनेर चिन्दछन् ।
    चिर निद्रामा सुतेपछि सुन्नेजति सबैले यही भने– उनले आप्mनो जीवनमा कसैलाई दुःख दिएनन् ।
    मान्छे हुनु त मुखियाजीजस्तो ।
    मैले पछिल्लोपटक दुई वर्षपहिले देउताजी/मुखियाजीलाई भेटेको थिएँ । दुई हप्ता पहिले उनले अन्तिम विश्राम लिए अस्पतालमा । उनले जीवनमा धेरै दुःख पाएनन् । जीवनको अन्तिम समयसम्म सक्रिय रहे । अन्तिम सास अस्पतालमा लिए ।
    देउताजीलाई अनेकौं वर्षसम्म चिनाउने उनका कृतिहरू रहेका छन् । उनले गरेका समाजसेवाका सबै कामहरू बाहिर आउन सकेनन् । अन्तर्मुखी स्वाभावका कारण कसैले जब उनलाई प्रत्यक्ष देखे, त्यसको विषयमा मात्र थाहा पाए । विभिन्न तीर्थस्थलहरूको यात्रामा जाँदा पनि उनले लाखौंको काम गरेको अनुमान रहेको छ तर उनी बताउन चाहँदैनथे । उनी देखावटीमा विश्वास गर्दैनथे । हिन्दूमा व्याप्त एक ग्रामीण मान्यता यो पनि रहेको छ कि धर्मकर्म गरेपछि त्यसको बारेमा दुनियाँलाई बताउने हो भने त्यस धर्मकर्मको सही फल प्राप्त हुन सक्दैन । सम्भवतः यस्तै मान्यताबाट प्रभावित थिए कि ?
    समाजसेवालाई आप्mनो अविश्रान्त कर्म मान्ने समाजसेवी साहका समाजसेवाका सम्पूर्ण कुराहरू थाहा पाउन अब मुस्किल हुन गएको छ ।
   हरेक जीवनको उद्देश्य हुन्छ । जीवनमा हरेकले केही उद्देश्य लिएको हुन्छ । उद्देश्यलाई पूर्ति गर्ने माध्यम फरक हुन सक्छ । हरेकको बाटो फरक हुन्छ । जीवनको उद्देश्य फरक भएपछि बाटो पनि फरक पर्दछ । परिस्थितिले सबैलाई आप्mनो उद्देश्यमा पुग्न दिंदैन । कतिपयले सफलता प्राप्त गर्दछन् । कतिपय चाहिं जीवनको उत्तराद्र्धमा आएर आपूmलाई पहिलेकोभन्दा फरक बाटोमा ल्याएर उभ्याउँछन् । तर जीवनभर समाजसेवा गर्नेहरूलाई समाजले अर्कै नजरले देख्दछन् ।

SHARE THIS

Author: Prateek Daily

वीरगंजबाट प्रकाशित राष्ट्रिय “क” वर्गको दैनिक पत्रिका

0 comments:

Find us